मुंबई : महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) बसने प्रवास करणाऱ्या महिला प्रवासी आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. 1 सप्टेंबर 2026 पासून एसटीच्या अर्ध्या तिकिटाच्या सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी NCMC कार्ड आवश्यक करण्यात आले आहे. त्यामुळे या सवलतीचा नियमित लाभ घेणाऱ्या प्रवाशांनी आता NCMC कार्ड जवळ बाळगणे गरजेचे ठरणार आहे.
एसटी महामंडळाकडून प्रवासातील सवलतींचे डिजिटल पद्धतीने व्यवस्थापन करण्याच्या उद्देशाने हा बदल करण्यात आला आहे. विशेषतः महिला प्रवाशांसाठी लागू असलेली अर्ध्या तिकिटाची सवलत तसेच 65 ते 75 वर्षे वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांना मिळणारी 50 टक्के प्रवास सवलत घेण्यासाठी NCMC कार्डचा वापर करावा लागणार आहे.
अर्ध्या तिकिटासाठी आता कार्ड आवश्यक
महिला प्रवाशांना एसटी बसच्या प्रवासात 50 टक्के भाडे सवलत मिळते. या सवलतीमुळे राज्यातील मोठ्या संख्येने महिला एसटीचा प्रवासासाठी वापर करतात. त्याचप्रमाणे 65 ते 75 वर्षे वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांनाही एसटी प्रवासात अर्ध्या तिकिटाची सुविधा उपलब्ध आहे.
आता या दोन्ही गटांतील पात्र प्रवाशांना सवलतीच्या तिकिटासाठी NCMC कार्डचा वापर करणे आवश्यक असेल. त्यामुळे तिकीट काढताना कार्डची उपलब्धता महत्त्वाची ठरणार आहे.
NCMC कार्ड म्हणजे काय?
NCMC म्हणजे National Common Mobility Card. सार्वजनिक वाहतुकीमध्ये डिजिटल पद्धतीने प्रवासाचे व्यवहार करण्यासाठी या कार्डचा वापर करता येतो. भविष्यात विविध सार्वजनिक वाहतूक सेवांमध्ये एकाच कार्डचा वापर सुलभ करण्याच्या उद्देशाने NCMC प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे.
एसटीच्या तिकीट व्यवस्थेतही या कार्डाचा वापर वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. त्यामुळे प्रवाशांच्या सवलतींची नोंद आणि तिकीट व्यवहार अधिक डिजिटल पद्धतीने करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
महिला प्रवाशांवर मोठा परिणाम
एसटीच्या बसमध्ये दररोज मोठ्या संख्येने महिला प्रवास करतात. महिलांसाठी अर्ध्या तिकिटाची योजना सुरू झाल्यापासून एसटीच्या प्रवासी संख्येतही मोठ्या प्रमाणावर वाढ झाली आहे.
मात्र, आता सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी NCMC कार्ड आवश्यक करण्यात आल्याने ज्या महिला प्रवाशांकडे अद्याप कार्ड नाही, त्यांना ते उपलब्ध करून घेण्याची प्रक्रिया पूर्ण करावी लागणार आहे. विशेषतः ग्रामीण भागातील महिला प्रवाशांना या नव्या डिजिटल व्यवस्थेबाबत माहिती मिळणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
65 ते 75 वर्षांच्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठीही नियम
65 ते 75 वर्षे वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांनाही NCMC कार्ड आवश्यक करण्यात आले आहे. या वयोगटातील पात्र प्रवाशांना एसटीच्या प्रवासात 50 टक्के भाडे सवलत मिळते.
ज्येष्ठ नागरिकांपैकी अनेक जण एसटीचा वापर गाव, तालुका आणि जिल्ह्याच्या ठिकाणी जाण्यासाठी करतात. त्यामुळे नव्या नियमाची माहिती त्यांच्यापर्यंत पोहोचणे आवश्यक आहे. कार्ड नसल्यास सवलतीचे तिकीट मिळण्यास अडचण निर्माण होऊ नये यासाठी प्रवाशांनी प्रवासापूर्वी आवश्यक कागदपत्रे आणि कार्डची खात्री करावी.
डिजिटल तिकीट व्यवस्थेकडे एसटीचा कल
एसटी महामंडळाकडून तिकीट व्यवस्था अधिक डिजिटल आणि पारदर्शक करण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या जात आहेत. NCMC कार्डचा वापर हा त्याच प्रक्रियेतील एक भाग मानला जात आहे.
डिजिटल कार्डच्या माध्यमातून पात्र प्रवाशांची ओळख आणि सवलतीच्या प्रवासाची नोंद अधिक व्यवस्थित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. भविष्यात सार्वजनिक वाहतुकीतील डिजिटल व्यवहार वाढवण्यासाठीही या प्रणालीचा उपयोग होण्याची शक्यता आहे.
प्रवाशांनी काय काळजी घ्यावी?
1 सप्टेंबरपासून नियम लागू झाल्यामुळे अर्ध्या तिकिटाच्या सवलतीचा लाभ घेणाऱ्या महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
- प्रवास करताना NCMC कार्ड जवळ ठेवावे.
- कार्ड सक्रिय आणि वापरण्यायोग्य आहे की नाही, हे तपासावे.
- सवलतीच्या तिकिटासाठी आवश्यक पात्रता व कागदपत्रांची माहिती सोबत ठेवावी.
- पहिल्यांदा प्रवास करण्यापूर्वी NCMC कार्ड कसे वापरायचे याची माहिती करून घ्यावी.
- कार्डशी संबंधित अडचण आल्यास एसटीच्या संबंधित आगार किंवा अधिकृत कर्मचाऱ्यांकडून माहिती घ्यावी.
ग्रामीण भागातील प्रवाशांसाठी आव्हान
नव्या नियमामुळे ग्रामीण भागातील काही प्रवाशांसमोर सुरुवातीला अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता आहे. डिजिटल कार्डची माहिती नसलेले किंवा अद्याप कार्ड घेतलेले नसलेले प्रवासी मोठ्या संख्येने आहेत.
त्यामुळे एसटी महामंडळाने आगार, बसस्थानके आणि तिकीट खिडक्यांवर NCMC कार्डबाबत स्पष्ट माहिती उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. तसेच कार्ड मिळवण्याची प्रक्रिया सोपी आणि प्रवाशांना सहज समजेल अशी असणे आवश्यक आहे.
एसटी प्रवाशांसाठी महत्त्वाचा बदल
1 सप्टेंबर 2026 पासून अर्ध्या तिकिटाच्या सवलतीचा लाभ घेणाऱ्या महिला प्रवासी आणि 65 ते 75 वर्षे वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी NCMC कार्ड अनिवार्य करण्यात आले आहे. त्यामुळे सवलतीच्या तिकिटावर एसटीने प्रवास करणाऱ्या पात्र प्रवाशांनी आता NCMC कार्डची व्यवस्था करून ठेवणे आवश्यक आहे.
या निर्णयामुळे एसटीच्या सवलतीच्या तिकीट व्यवस्थेत डिजिटल पद्धतीला अधिक चालना मिळणार असली, तरी सुरुवातीच्या काळात प्रवाशांना नव्या नियमाशी जुळवून घ्यावे लागणार आहे.
