पुणे, 26 सप्टेंबर 2026: पुणे शहरातील शिवाजीनगर परिसरात यंदाच्या पावसाळ्यात पावसाचा मोठा खंड पाहायला मिळत आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) आकडेवारीनुसार, शिवाजीनगरमध्ये सलग 54 दिवसांपासून 24 तासांत 10 मिमी किंवा त्याहून अधिक पाऊस नोंदलेला नाही. 1 ऑगस्ट रोजी 30.3 मिमी पाऊस नोंदवल्यानंतर 2 ऑगस्ट ते 24 सप्टेंबर या कालावधीत एकाही दिवशी दुहेरी आकड्यात पाऊस झाला नाही.
2018 नंतरचा मोठा कोरडा कालावधी
शिवाजीनगरमधील सध्याचा कोरडा कालावधी 2018 नंतरचा सर्वात मोठा असल्याचे वृत्त आहे. गेल्या 12 वर्षांच्या नोंदींच्या तुलनेत हा दुसऱ्या क्रमांकाचा मोठा कालावधी ठरत असल्याचेही अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. यामुळे पुण्यात यंदाच्या मान्सूनमधील पावसाचे वितरण किती असमान राहिले आहे, हे स्पष्ट होते.
विशेष म्हणजे, शिवाजीनगरमध्ये 1 ऑगस्ट रोजी 30.3 मिमी पाऊस झाला होता. त्यानंतर मात्र पावसाने मोठी विश्रांती घेतली. त्यामुळे अधूनमधून ढगाळ वातावरण किंवा हलक्या सरी दिसत असल्या तरी महत्त्वपूर्ण दैनिक पावसाची नोंद झालेली नाही.
पुणे जिल्ह्यातील चित्र वेगळे
शिवाजीनगरमधील परिस्थिती पाहता पुण्यात संपूर्ण पावसाळा अपुरा राहिला, असे सरसकट म्हणता येणार नाही. पुणे जिल्ह्याच्या एकूण हंगामी पावसाची आकडेवारी यापेक्षा वेगळी आहे. यंदा जुलैमध्ये झालेल्या जोरदार पावसामुळे हंगामी एकूण पाऊस काही काळ सरासरीपेक्षा जास्त होता; मात्र त्यानंतर ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पावसात मोठी घट दिसून आली.
यातून हंगामी एकूण पाऊस आणि प्रत्यक्ष पावसाचे वितरण या दोन वेगळ्या बाबी असल्याचे दिसते. काही दिवसांत मोठ्या प्रमाणात पाऊस झाल्यास हंगामी आकडेवारी वाढू शकते; मात्र त्यानंतर दीर्घकाळ पाऊस न झाल्यास स्थानिक पातळीवर कोरडेपणाचा अनुभव कायम राहू शकतो.
महाराष्ट्रातही पावसाची कमतरता
संपूर्ण महाराष्ट्राच्या पातळीवरही यंदाच्या मान्सूनमध्ये पावसाची कमतरता नोंदली गेली आहे. 22 सप्टेंबरपर्यंत राज्यात 787.2 मिमी पाऊस झाला असून, सामान्य सरासरी 953.2 मिमी आहे. म्हणजे राज्यात सुमारे 17 टक्के पावसाची तूट आहे.
मात्र जिल्हानिहाय परिस्थिती एकसारखी नाही. काही भागांत पावसाची कमतरता मोठी आहे, तर पुण्यासह काही जिल्ह्यांमध्ये हंगामी एकूण पाऊस सरासरीपेक्षा जास्त राहिला आहे. त्यामुळे राज्याच्या सरासरी आकडेवारीपेक्षा स्थानिक पातळीवरील पावसाची स्थिती समजून घेणे महत्त्वाचे ठरत आहे.
हवामान विभागाच्या पुढील अंदाजाकडे लक्ष
IMDच्या पुणे-शिवाजीनगर हवामान नोंदीनुसार 25 सप्टेंबर रोजी पावसाची नोंद NIL होती. पुढील काही दिवस आकाश सामान्यतः ढगाळ राहण्याची आणि हलक्या पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. 26 ते 29 सप्टेंबरदरम्यान हलक्या पावसाची शक्यता असून, त्यानंतर आकाश काही प्रमाणात निरभ्र होण्याचा अंदाज आहे.
मान्सूनच्या परतीची प्रक्रिया महाराष्ट्रात ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला सुरू होण्याची शक्यता असल्याने उर्वरित कालावधीत प्रत्यक्षात किती पाऊस पडतो, याकडे हवामान विभाग आणि प्रशासनाचे लक्ष राहणार आहे.
पावसाच्या वितरणाचा मुद्दा महत्त्वाचा
शिवाजीनगरमधील 54 दिवसांचा कोरडा कालावधी हा केवळ कमी पावसाचा मुद्दा नसून पावसाच्या वितरणातील मोठ्या बदलाचे उदाहरण म्हणून पाहिला जात आहे. पुण्यातील वेगवेगळ्या भागांमध्ये एकाच दिवशी पावसाचे प्रमाण वेगवेगळे राहू शकते. त्यामुळे शहरातील पावसाची स्थिती समजून घेण्यासाठी एकाच ठिकाणच्या आकडेवारीसोबत इतर हवामान केंद्रांची नोंदही महत्त्वाची ठरते.
एकूणच, शिवाजीनगरमध्ये सलग 54 दिवस दुहेरी आकड्यात पाऊस न पडल्याने यंदाच्या मान्सूनमधील दीर्घ कोरड्या कालावधीचे चित्र स्पष्ट झाले आहे. पुढील काही दिवसांत होणारा पाऊस ही तूट कितपत भरून काढतो, याकडे पुणेकरांचे लक्ष लागले आहे.
