मुंबई : महाराष्ट्रातील मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण अर्थात SIR (Special Intensive Revision) प्रक्रियेनंतर प्रसिद्ध झालेल्या प्रारूप मतदार यादीत तब्बल २.०७ कोटी मतदारांची नावे समाविष्ट झालेली नसल्याचे समोर आले आहे. या मोठ्या संख्येमुळे राज्याच्या राजकीय आणि प्रशासकीय वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे. मात्र, ही नावे अंतिमरीत्या मतदार यादीतून वगळण्यात आली आहेत, असा अर्थ या टप्प्यावर काढता येणार नाही. पात्र मतदारांना आपले नाव पुन्हा समाविष्ट करण्यासाठी दावे आणि हरकती दाखल करण्याची संधी देण्यात आली आहे.
९.७८ कोटी मतदारांपैकी ७.७१ कोटी नावे प्रारूप यादीत
SIR प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वी महाराष्ट्राच्या मतदार यादीत ९,७८,५४,०४९ मतदार नोंदणीकृत होते. त्यापैकी ७,७१,६५,५६२ मतदारांची नावे प्रारूप मतदार यादीत कायम ठेवण्यात आली आहेत. म्हणजेच एकूण मतदारांपैकी सुमारे ७८.८६ टक्के नावे प्रारूप यादीत आहेत.
उर्वरित सुमारे २.०७ कोटी नोंदींबाबत SIR प्रक्रियेत विविध कारणांमुळे मतदारांची माहिती पडताळता आली नाही किंवा संबंधित नोंदी संशयास्पद/अपूर्ण आढळल्या आहेत.
नावे का दिसत नाहीत?
SIRच्या घराघरातील पडताळणीदरम्यान काही मतदार घरी अनुपस्थित किंवा सापडले नाहीत, कायमस्वरूपी स्थलांतरित झाले आहेत, मृत असल्याचे आढळले आहेत किंवा त्यांची दुसऱ्या ठिकाणी दुबार नोंदणी असल्याचे आढळले आहे. अशा नोंदी प्रारूप मतदार यादीत समाविष्ट झालेल्या नाहीत.
यापैकी मोठ्या संख्येने मतदारांच्या नोंदी ‘Absent/Not Found’, ‘Permanently Shifted’, ‘Dead’ आणि ‘Duplicate/Already Enrolled Elsewhere’ अशा कारणांशी संबंधित असल्याचे अधिकृत प्रक्रियेत नमूद करण्यात आले आहे.
३० सप्टेंबरपर्यंत दावे-हरकती दाखल करण्याची संधी
ज्या नागरिकांचे नाव प्रारूप मतदार यादीत आढळत नाही, त्यांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. ३१ ऑगस्ट ते ३० सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत दावे आणि हरकती दाखल करता येणार आहेत. पात्र मतदाराने आपले नाव प्रारूप यादीत नसल्याचे आढळल्यास संबंधित कारण तपासून नाव समाविष्ट करण्यासाठी दावा दाखल करणे आवश्यक आहे.
निवडणूक यंत्रणेकडून या दाव्यांची पडताळणी केल्यानंतर पात्र मतदारांची नावे अंतिम यादीत समाविष्ट केली जाऊ शकतात.
नाव तपासण्याची सुविधा उपलब्ध
मतदारांनी सर्वप्रथम SIRच्या प्रारूप मतदार यादीत आपले नाव आहे की नाही, हे तपासावे. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या संकेतस्थळावर तसेच मतदार सेवा सुविधांद्वारे नाव शोधण्याची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या संकेतस्थळावर SIR 2026 प्रारूप मतदार यादी आणि ASDD (Absent, Shifted, Dead, Duplicate) यादी उपलब्ध आहे.
नाव आढळले नाही तर संबंधित मतदाराने आपली माहिती, पत्ता आणि इतर आवश्यक तपशील तपासून पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी.
नाव समाविष्ट करण्यासाठी काय करावे?
प्रारूप मतदार यादीत नाव नसलेल्या पात्र नागरिकांना नाव समाविष्ट करण्यासाठी दावा दाखल करता येतो. आवश्यक कागदपत्रांसह नमुना ६ (Form 6) भरून ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज करण्याची सुविधा आहे.
मतदारांनी आपले नाव, पत्ता, वय आणि इतर तपशील काळजीपूर्वक तपासणे महत्त्वाचे आहे. चुकीची माहिती आढळल्यास त्यानुसार दुरुस्तीची प्रक्रिया करता येते.
अंतिम मतदार यादी कधी प्रसिद्ध होणार?
SIRच्या सुधारित वेळापत्रकानुसार महाराष्ट्राची अंतिम मतदार यादी ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध होणार आहे. त्याआधी दावे आणि हरकती स्वीकारून त्यांची छाननी केली जाणार आहे.
त्यामुळे सध्या प्रारूप यादीत नाव नसलेल्या मतदारांनी अंतिम यादीची वाट न पाहता निर्धारित मुदतीत आपला दावा दाखल करणे महत्त्वाचे आहे.
राजकीय वर्तुळातही चर्चा
२.०७ कोटी मतदारांची नावे प्रारूप यादीत नसल्याने या प्रक्रियेवर राजकीय पातळीवरही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. काही राजकीय नेत्यांनी मोठ्या प्रमाणातील नोंदी वगळण्याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. दुसरीकडे, निवडणूक यंत्रणेने ही प्रारूप यादी असून प्रक्रिया अद्याप पूर्ण झालेली नाही, असे स्पष्ट केले आहे. पात्र नागरिकांची नावे दावे-हरकतींच्या प्रक्रियेत पुन्हा समाविष्ट होऊ शकतात.
मतदारांसाठी महत्त्वाचा संदेश
SIRच्या प्रारूप यादीत नाव नसणे म्हणजे मतदानाचा अधिकार कायमचा गमावला, असा अर्थ नाही. पात्र नागरिकांनी आपले नाव तपासून, नाव नसल्यास त्यामागील कारण जाणून घेऊन ३० सप्टेंबर २०२६पूर्वी दावा दाखल करणे महत्त्वाचे आहे.
आगामी काळात दावे आणि हरकतींच्या छाननीनंतर मतदार यादीत किती नावे पुन्हा समाविष्ट होतात, याकडे राज्यातील नागरिकांसह राजकीय पक्षांचेही लक्ष लागले आहे.
