नाशिक : गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर नाशिक शहरात गणेशमूर्तींच्या खरेदीला सुरुवात झाली असतानाच यंदा भक्तांच्या बजेटवर अतिरिक्त भार पडण्याची शक्यता आहे. गणेशमूर्तींच्या किमतीत यंदा सुमारे 25 ते 30 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्याचे वृत्त आहे. पावसामुळे मूर्ती तयार करण्याच्या कामावर झालेला परिणाम, उत्पादनातील अडथळे आणि कच्च्या मालाच्या वाढलेल्या किमती यामुळे मूर्तींच्या अंतिम दरात वाढ झाल्याचे मूर्तिकार आणि विक्रेत्यांकडून सांगितले जात आहे.
गणेशोत्सवासाठी घरगुती तसेच सार्वजनिक मंडळांकडून दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर गणेशमूर्तींची खरेदी केली जाते. त्यामुळे मूर्तींच्या दरातील वाढीचा परिणाम सर्वसामान्य भक्तांपासून मोठ्या गणेश मंडळांपर्यंत जाणवण्याची शक्यता आहे.
कच्च्या मालाच्या वाढलेल्या किमतींचा परिणाम
गणेशमूर्ती तयार करण्यासाठी विविध प्रकारचा कच्चा माल आवश्यक असतो. मूर्तीचा आकार, डिझाइन आणि वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याच्या गुणवत्तेनुसार उत्पादन खर्च बदलतो.
यंदा कच्च्या मालाच्या किमती वाढल्यामुळे मूर्तिकारांचा उत्पादन खर्च वाढला आहे. त्यात रंग, सजावटीचे साहित्य, बांधकामासाठी लागणारे साहित्य, वाहतूक आणि इतर खर्च वाढल्याने मूर्तींच्या किमतीवर त्याचा परिणाम झाल्याचे सांगितले जात आहे.
मूर्तिकारांना वाढलेला खर्च ग्राहकांवर पूर्णपणे टाकणे शक्य नसले तरी उत्पादन खर्चात झालेली वाढ लक्षात घेऊन यंदाचे दर निश्चित करण्यात येत आहेत.
पावसामुळे उत्पादनावर परिणाम
यंदा पावसाच्या वातावरणामुळेही गणेशमूर्ती तयार करण्याच्या प्रक्रियेत अडथळे निर्माण झाल्याचे सांगण्यात येत आहे. मूर्ती तयार करण्यासाठी योग्य वातावरण आणि पुरेसा वेळ आवश्यक असतो.
पावसामुळे मूर्ती वाळवण्याच्या प्रक्रियेला अधिक वेळ लागू शकतो. आर्द्रता वाढल्यास तयार मूर्तींच्या रंगकामावर आणि फिनिशिंगवरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे मूर्तिकारांना उत्पादनासाठी अधिक वेळ आणि अतिरिक्त मेहनत घ्यावी लागत आहे.
याचा थेट परिणाम उत्पादन खर्चावर होत असल्याने बाजारातील मूर्तींच्या किमती वाढल्याचे चित्र आहे.
घरगुती गणेशमूर्तींच्या खरेदीवर परिणाम?
गणेशोत्सवात अनेक कुटुंबे आपल्या घरासाठी गणेशमूर्तीची खरेदी करतात. काही भक्त दरवर्षी ठराविक आकाराची किंवा विशिष्ट प्रकारची मूर्ती घेतात.
यंदा मूर्तींच्या किमतीत वाढ झाल्याने काही कुटुंबांना आपल्या बजेटनुसार मूर्तीचा आकार किंवा प्रकार बदलण्याचा विचार करावा लागू शकतो. मात्र गणेशभक्तीमध्ये मूर्तीच्या किमतीपेक्षा श्रद्धेला अधिक महत्त्व असल्याने खरेदीवर मोठा परिणाम होईलच असे नाही.
मोठ्या मूर्तींच्या किमतीत अधिक फरक
मूर्तीचा आकार वाढत गेल्यास उत्पादनासाठी लागणारा कच्चा माल, रंग, सजावट, कामगार आणि वाहतूक खर्चही वाढतो. त्यामुळे मोठ्या आकाराच्या गणेशमूर्तींच्या किमतीत वाढ अधिक जाणवू शकते.
सार्वजनिक गणेश मंडळांना मोठ्या मूर्तींसाठी अधिक खर्च करावा लागण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे मंडळांना यंदा मूर्तीचा आकार, सजावट आणि इतर खर्चाचे नियोजन आधीच करावे लागणार आहे.
मूर्तिकारांसमोरही आव्हाने
गणेशमूर्ती तयार करणाऱ्या मूर्तिकारांसाठी गणेशोत्सवाचा काळ अत्यंत महत्त्वाचा असतो. अनेक महिने आधीपासून मूर्ती तयार करण्याचे काम सुरू केले जाते. त्यासाठी कारागीर, रंगकाम करणारे कामगार आणि इतर मदतनीसांची आवश्यकता असते.
मात्र कच्चा माल, मजुरी आणि वाहतूक खर्च वाढल्याने मूर्तिकारांच्या एकूण उत्पादन खर्चात वाढ होते. त्यात पावसामुळे उत्पादन प्रक्रियेवर परिणाम झाल्यास अतिरिक्त खर्च आणि वेळ दोन्ही वाढू शकतात.
बाजारपेठेत गणेशमूर्तींची विविधता
नाशिकच्या बाजारात विविध आकार, रंग आणि प्रकारच्या गणेशमूर्ती उपलब्ध आहेत. घरगुती गणपतींपासून मोठ्या सार्वजनिक मंडळांसाठीच्या मूर्तीपर्यंत अनेक पर्याय भक्तांना पाहायला मिळत आहेत.
पर्यावरणपूरक मूर्ती, पारंपरिक रूपातील गणपती, आकर्षक सजावट असलेल्या मूर्ती तसेच विविध थीमवर आधारित मूर्तींनाही मागणी असते. मूर्तीची उंची, डिझाइन आणि कामाची बारीकसारीकता यानुसार किंमतीत फरक पडतो.
पर्यावरणपूरक गणेशमूर्तींवर भर
गणेशोत्सवाच्या काळात पर्यावरणपूरक गणेशमूर्तींच्या वापराबाबतही जनजागृती केली जाते. शाडू माती किंवा पर्यावरणास अनुकूल साहित्यापासून तयार केलेल्या मूर्तींना मागणी वाढवण्याचा प्रयत्न विविध संस्था आणि प्रशासनाकडून केला जातो.
मूर्तीची किंमत ठरवताना साहित्याचा प्रकार, मूर्तीची गुणवत्ता आणि निर्मितीसाठी लागणारा वेळ यांचाही विचार केला जातो. त्यामुळे सर्व गणेशमूर्तींच्या किमतीत समान प्रमाणात वाढ झालेली असेलच असे नाही.
गणेश मंडळांच्या बजेटवर परिणाम
सार्वजनिक गणेश मंडळांना मूर्तीव्यतिरिक्त मंडप, सजावट, विद्युत व्यवस्था, सुरक्षा, ध्वनिव्यवस्था आणि इतर बाबींवरही मोठा खर्च करावा लागतो.
मूर्तीच्या किमतीत 25 ते 30 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्यास मंडळांच्या एकूण उत्सवाच्या बजेटवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे काही मंडळांकडून इतर खर्चांमध्ये बचत करण्याचे नियोजन केले जाऊ शकते.
भक्तांमध्ये उत्साह कायम
दरवाढ झाली असली तरी गणेशोत्सवाच्या तयारीला नाशिकमध्ये वेग आला आहे. घरगुती गणपती तसेच सार्वजनिक मंडळांकडून तयारी सुरू करण्यात आली आहे.
गणेशमूर्तींच्या किमतीत वाढ झाली असली तरी गणपती बाप्पाच्या आगमनाबाबत भक्तांमध्ये उत्साह कायम असल्याचे चित्र आहे. बाजारपेठांमध्ये मूर्ती पाहण्यासाठी आणि बुकिंग करण्यासाठी नागरिकांची गर्दी वाढण्याची अपेक्षा आहे.
खरेदीपूर्वी दरांची तुलना करण्याचा सल्ला
यंदा मूर्तींच्या किमतीत वाढ झाल्यामुळे भक्तांनी खरेदीपूर्वी विविध मूर्तिकार आणि विक्रेत्यांकडील दरांची तुलना करणे फायदेशीर ठरू शकते. मूर्तीचा आकार, साहित्य, रंगकाम, सजावट आणि वाहतूक यानुसार किंमत बदलू शकते.
विशेषतः मोठ्या मूर्तींसाठी आगाऊ बुकिंग केल्यास उपलब्ध पर्याय आणि किंमत याबाबत स्पष्टता मिळू शकते.
गणेशोत्सवाच्या बाजारपेठेत महागाईचा परिणाम
नाशिकमध्ये यंदा गणेशमूर्तींच्या किमतीत 25 ते 30 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्याचे वृत्त आहे. पावसामुळे उत्पादन प्रक्रियेवर झालेला परिणाम आणि कच्च्या मालाच्या वाढलेल्या किमती ही दरवाढीमागील प्रमुख कारणे असल्याचे सांगितले जात आहे.
दरवाढीमुळे भक्त आणि गणेश मंडळांच्या बजेटवर काही प्रमाणात परिणाम होणार असला तरी गणेशोत्सवाच्या उत्साहात मात्र कोणतीही कमतरता दिसून येत नाही. आगामी दिवसांत गणेशमूर्तींची मागणी वाढल्यानंतर बाजारपेठेतील दर आणि खरेदीचे चित्र अधिक स्पष्ट होणार आहे.
