गडचिरोलीत सर्पदंशाची धक्कादायक घटना; ३ विद्यार्थिनींचा मृत्यू, एक गंभीर

गडचिरोली | १२ ऑगस्ट २०२६

गडचिरोली जिल्ह्यातील जपतलाई गावातील एका शासकीय अनुदानित आश्रमशाळेच्या वसतिगृहात सर्पदंशाची अत्यंत धक्कादायक घटना घडली आहे. सोमवारी पहाटे वसतिगृहात झोपलेल्या सहा विद्यार्थिनींना विषारी सापाने दंश केला. या घटनेत तीन विद्यार्थिनींचा उपचारादरम्यान मृत्यू झाला, तर आणखी एका विद्यार्थिनीची प्रकृती गंभीर झाल्याने तिला तातडीने हेलिकॉप्टरने नागपूरला हलवण्यात आले.

या घटनेमुळे गडचिरोलीसह संपूर्ण विदर्भात खळबळ उडाली असून, आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षा आणि मूलभूत सुविधांबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

पहाटे वसतिगृहात घडली घटना

मिळालेल्या माहितीनुसार, जपतलाई येथील प्राथमिक-माध्यमिक आश्रमशाळेच्या वसतिगृहात विद्यार्थिनी झोपल्या होत्या. पहाटेच्या सुमारास एका विषारी सापाने सहा विद्यार्थिनींना दंश केला.

सर्पदंशानंतर विद्यार्थिनींची प्रकृती बिघडू लागली. त्यांना सुरुवातीला ग्रामीण रुग्णालयात नेण्यात आले. त्यानंतर त्यांना पुढील उपचारासाठी गडचिरोली जिल्हा रुग्णालयात हलवण्यात आले. मात्र उपचारादरम्यान तीन विद्यार्थिनींचा मृत्यू झाला.

मृत विद्यार्थिनींचे वय ८, १२ आणि १४ वर्षे असल्याचे वृत्त आहे.

एक विद्यार्थिनी नागपूरला एअरलिफ्ट

सर्पदंश झालेल्या विद्यार्थिनींपैकी एका मुलीची प्रकृती अचानक गंभीर झाली. तिच्यावर गडचिरोलीत उपचार सुरू असताना तिला अधिक चांगल्या वैद्यकीय सुविधा मिळाव्यात म्हणून जिल्हा प्रशासन आणि पोलिसांच्या मदतीने तिला हेलिकॉप्टरने नागपूरला हलवण्यात आले.

१२ वर्षीय दीपिका मडावी हिला नागपूर येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालयात दाखल करण्यात आले असून ती सध्या स्थिर असल्याची माहिती समोर आली आहे.

दरम्यान, इतर विद्यार्थिनींवरही उपचार सुरू आहेत. एका विद्यार्थिनीला गडचिरोलीत जीवनरक्षक उपचार देण्यात येत असल्याची माहिती समोर आली आहे.

विद्यार्थिनी जमिनीवर झोपत होत्या?

या घटनेनंतर आश्रमशाळेतील सुविधांबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार, शाळेतील विद्यार्थिनी जमिनीवर चटई टाकून झोपत होत्या. शाळेतील बेडच्या कमतरतेबाबत शिक्षकांनी यापूर्वी प्रशासनाच्या निदर्शनास आणून दिले होते, अशी माहिती समोर आली आहे.

वसतिगृहातील खिडकी रात्री उघडी असल्याने त्यातून साप आत आल्याची शक्यता प्रशासनाकडून व्यक्त करण्यात आली आहे. घटनास्थळावर साप पकडण्यात आला असून तो कॉमन क्रेट असल्याचे वृत्त आहे.

वसतिगृहात जबाबदार कर्मचारी होते का?

घटनेच्या रात्री वसतिगृहात जबाबदार कर्मचारी उपस्थित होते का, याबाबतही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

आश्रमशाळेच्या नियमांनुसार रात्रीच्या वेळी संबंधित वरिष्ठ कर्मचारी आणि अधीक्षकांनी शाळेच्या परिसरात उपस्थित राहणे अपेक्षित असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. या नियमांचे पालन झाले होते का, याची चौकशी सुरू करण्यात आली आहे.

याप्रकरणी शाळेचे मुख्याध्यापक आणि अधीक्षकांच्या भूमिकेचीही चौकशी केली जात आहे.

शाळेवर कारवाईचा बडगा

या दुर्घटनेनंतर राज्य सरकारने कठोर भूमिका घेतली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी संबंधित आश्रमशाळेची मान्यता कायमस्वरूपी रद्द करण्याचे आदेश दिल्याची माहिती समोर आली आहे.

तसेच शाळा चालवणाऱ्या संस्थेच्या विश्वस्तांविरोधात फौजदारी कारवाई करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात येणार असल्याचे राज्य सरकारकडून सांगण्यात आले आहे. संबंधित विभागातील अधिकाऱ्यांचीही चौकशी केली जात आहे.

५०० हून अधिक आश्रमशाळांचे ऑडिट

गडचिरोलीतील घटनेनंतर राज्यातील इतर आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्नही ऐरणीवर आला आहे.

सरकारने राज्यातील ५०० हून अधिक आदिवासी आश्रमशाळांचे थर्ड-पार्टी ऑडिट करण्याचा निर्णय घेतल्याची माहिती आहे. या तपासणीत विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध असलेल्या निवासाची व्यवस्था, सुरक्षा, पायाभूत सुविधा आणि इतर मूलभूत सुविधांची पाहणी केली जाणार आहे.

प्रशासनाकडून चौकशी सुरू

अतिरिक्त आदिवासी आयुक्तांच्या नेतृत्वाखालील पथकाने घटनास्थळी भेट देऊन पाहणी केली. प्राथमिक तपासात सुरक्षा आणि पायाभूत सुविधांशी संबंधित काही त्रुटी आढळल्याचे सांगण्यात आले आहे.

मुख्याध्यापक, पुरुष व महिला अधीक्षक तसेच संस्थेच्या व्यवस्थापनाला नोटिसा बजावण्यात आल्याची माहिती आहे.

विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेवर मोठा सवाल

आश्रमशाळांमध्ये ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील अनेक विद्यार्थी निवासी स्वरूपात शिक्षण घेतात. त्यामुळे त्यांच्या सुरक्षेची जबाबदारी शाळा प्रशासन आणि संबंधित सरकारी यंत्रणांवर असते.

या घटनेनंतर वसतिगृहांमध्ये बेड, सुरक्षित खिडक्या-दारे, रात्रीची देखरेख, सर्पप्रतिबंधक उपाययोजना आणि आपत्कालीन वैद्यकीय व्यवस्था पुरेशा प्रमाणात आहेत का, याची तपासणी करण्याची मागणी जोर धरत आहे.

कुटुंबीयांमध्ये संताप

तीन विद्यार्थिनींच्या मृत्यूमुळे त्यांच्या कुटुंबीयांवर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे. स्थानिक नागरिक आणि कुटुंबीयांनी शाळा प्रशासनाच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित करत जबाबदार व्यक्तींवर कठोर कारवाई करण्याची मागणी केली आहे.

सरकारने मृत विद्यार्थिनींच्या कुटुंबीयांना ₹५ लाखांची मदत जाहीर केली असून मुख्यमंत्री सहायता निधीतूनही समान रकमेची मदत देण्यात येणार असल्याची माहिती आहे.

आता पुढे काय?

गडचिरोलीतील या घटनेनंतर प्रशासनासमोर अनेक प्रश्न उभे राहिले आहेत. आश्रमशाळेतील सुरक्षा व्यवस्था नेमकी कशी होती, रात्री जबाबदार कर्मचारी उपस्थित होते का, साप वसतिगृहात कसा पोहोचला आणि विद्यार्थ्यांना तातडीने वैद्यकीय उपचार मिळाले का, याचा तपास केला जात आहे.

दरम्यान, १४ ऑगस्ट रोजी गडचिरोली येथे बैठक घेऊन आश्रमशाळांसाठी नवीन Standard Operating Procedures (SOPs) जाहीर करण्याची माहिती आदिवासी विकास मंत्री अशोक उईके यांनी दिली आहे.

निष्कर्ष

गडचिरोलीतील आश्रमशाळेत सर्पदंशामुळे तीन विद्यार्थिनींचा झालेला मृत्यू ही अत्यंत गंभीर आणि हृदयद्रावक घटना आहे. एका विद्यार्थिनीला नागपूरला एअरलिफ्ट करून उपचार दिले जात आहेत, तर इतर विद्यार्थिनींवरही उपचार सुरू आहेत.

या दुर्घटनेनंतर आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. आता चौकशीतून नेमकी कोणाची चूक होती आणि भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी सरकार कोणती ठोस पावले उचलते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.