मुंबई : महाराष्ट्रातील मतदारांसाठी आज, 31 ऑगस्ट 2026, महत्त्वाचा दिवस आहे. भारत निवडणूक आयोगाच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण (Special Intensive Revision – SIR) प्रक्रियेअंतर्गत राज्याची प्रारूप मतदार यादी आज प्रसिद्ध करण्यात येत आहे. या यादीत आपले नाव आहे की नाही, तसेच नाव, पत्ता आणि इतर तपशील योग्य आहेत की नाही, याची मतदारांनी काळजीपूर्वक तपासणी करावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
SIR प्रक्रियेचा मुख्य उद्देश मतदार यादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करणे हा आहे. या प्रक्रियेदरम्यान बूथ लेव्हल अधिकाऱ्यांकडून घराघरात जाऊन मतदारांची माहिती आणि गणना अर्ज तपासण्यात आले. त्यानंतर उपलब्ध माहितीची छाननी करून प्रारूप मतदार यादी तयार करण्यात आली आहे. आता ही प्रारूप यादी नागरिकांसाठी उपलब्ध होत असून, त्यामध्ये नाव नसल्यास किंवा माहितीमध्ये काही त्रुटी असल्यास संबंधित मतदारांना दावा आणि हरकत नोंदवण्याची संधी मिळणार आहे.
31 ऑगस्टपासून दावा आणि हरकतीची प्रक्रिया
निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्रासाठी SIRचे सुधारित वेळापत्रक जाहीर केले आहे. त्यानुसार 31 ऑगस्ट ते 30 सप्टेंबर 2026 या कालावधीत मतदारांना प्रारूप यादीबाबत दावा किंवा हरकत दाखल करता येणार आहे. त्यामुळे प्रारूप यादीत नाव आढळले नाही, नाव चुकीचे आहे किंवा अन्य तपशीलांमध्ये दुरुस्ती आवश्यक आहे, अशा मतदारांनी निर्धारित कालावधीत संबंधित निवडणूक अधिकाऱ्यांकडे अर्ज करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
मतदार यादी अंतिम करण्यापूर्वी नागरिकांना आपली बाजू मांडण्याची संधी देणे हा या प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा आहे. त्यामुळे मतदारांनी केवळ यादी पाहून थांबू नये, तर आपल्या नावाची आणि तपशीलांची खात्री करून घ्यावी, असे आवाहन प्रशासनाकडून केले जात आहे.
मोठ्या संख्येने मतदारांची माहिती तपासली
महाराष्ट्रात SIR प्रक्रियेदरम्यान मोठ्या प्रमाणावर मतदारांची माहिती तपासण्यात आली आहे. काही मतदारांची नावे जुन्या मतदार यादीतील नोंदींशी जोडता आली नाहीत, तर काही नोंदी अनुपस्थित, स्थलांतरित, मृत किंवा दुबार मतदारांच्या श्रेणीत येऊ शकतात. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या संकेतस्थळावर अशा ASDD — Absent, Shifted, Duplicate & Dead मतदारांची स्वतंत्र माहिती उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
मात्र, एखादे नाव प्रारूप यादीत दिसत नसल्याने त्या मतदाराचे नाव कायमचे मतदार यादीतून वगळले गेले आहे, असा थेट अर्थ काढू नये. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांनीही अशा नोंदींबाबत नागरिकांनी दावा आणि हरकतीच्या प्रक्रियेचा वापर करण्याचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.
पुणे आणि नागपूरमध्ये विशेष लक्ष
SIR प्रक्रियेअंतर्गत पुणे आणि नागपूरसह राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर मतदारांच्या नोंदींची छाननी करण्यात आली आहे. पुणे जिल्ह्यात मोठ्या संख्येने मतदार ‘unmapped’ श्रेणीत असल्याची माहिती समोर आली आहे. अशा मतदारांना आवश्यक कागदपत्रांसह सुनावणीसाठी उपस्थित राहण्याची संधी दिली जाणार आहे, जेणेकरून पात्र मतदारांची नावे अंतिम मतदार यादीत समाविष्ट करता येतील.
नागपूरमध्येही प्रारूप यादीच्या पार्श्वभूमीवर मोठ्या संख्येने मतदारांच्या नोंदी चर्चेत आहेत. त्यामुळे जिल्हानिहाय मतदारांनी आपली माहिती तपासणे आणि आवश्यक असल्यास वेळेत दावा दाखल करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
अंतिम मतदार यादी 4 नोव्हेंबरला
दावा आणि हरकतींच्या प्रक्रियेनंतर निवडणूक अधिकाऱ्यांकडून प्राप्त अर्जांची तपासणी केली जाईल. आवश्यक कागदपत्रे आणि संबंधित पुराव्यांच्या आधारे नोंदींची पडताळणी करण्यात येईल. त्यानंतर सुधारित आणि अंतिम मतदार यादी तयार केली जाणार आहे. महाराष्ट्रासाठी अंतिम मतदार यादी 4 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रसिद्ध करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
मतदारांनी काय करावे?
प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर प्रत्येक मतदाराने सर्वप्रथम आपले नाव, मतदारसंघ, मतदान केंद्र आणि इतर वैयक्तिक तपशील तपासावेत. नाव गायब असल्यास किंवा माहितीमध्ये चूक असल्यास 30 सप्टेंबरपूर्वी दावा किंवा हरकत दाखल करावी. आवश्यक कागदपत्रे जवळ ठेवणे आणि निवडणूक विभागाने दिलेल्या सूचनांचे पालन करणेही महत्त्वाचे आहे.
SIR प्रक्रियेच्या माध्यमातून मतदार यादीतील त्रुटी दूर करून पात्र नागरिकांची नावे कायम ठेवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. त्यामुळे प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध होणे हा या प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा आहे. आपले नाव मतदार यादीत आहे की नाही, हे प्रत्येक मतदाराने आजच तपासणे आणि काही त्रुटी असल्यास निर्धारित मुदतीत दुरुस्तीची प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
