SIR प्रक्रियेला वेग; महाराष्ट्रातील १६ जिल्ह्यांत फॉर्म वाटप पूर्ण, डिजिटलायझेशनचा वेग मंद

महाराष्ट्र | १२ ऑगस्ट २०२६

मतदार यादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या Special Intensive Revision (SIR) प्रक्रियेला आता वेग देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. महाराष्ट्रात SIR अंतर्गत मतदारांकडून Enumeration Forms भरून घेण्याची प्रक्रिया सुरू असून, ३६ पैकी १६ जिल्ह्यांमध्ये फॉर्म वाटप पूर्ण झाल्याचे वृत्त आहे. मात्र, फॉर्मचे डिजिटलायझेशन अपेक्षित वेगाने होत नसल्याने प्रशासनासमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.

१७ ऑगस्टपर्यंत प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे आव्हान

भारत निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्रातील SIR प्रक्रियेची अंतिम मुदत १७ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत वाढवली आहे. यापूर्वी ही प्रक्रिया ८ ऑगस्टपर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित होते. अतिरिक्त वेळ मिळाल्यामुळे मतदारांना Enumeration Forms जमा करण्यासाठी तसेच बूथ लेव्हल अधिकाऱ्यांना घराघरात जाऊन पडताळणी पूर्ण करण्यासाठी काही दिवसांची मुदत मिळाली आहे.

मात्र, मुदत जवळ येत असताना फॉर्म वितरण आणि त्यानंतरचे डिजिटलायझेशन यामध्ये अपेक्षित गती नसल्याने निवडणूक यंत्रणेवरील कामाचा ताण वाढला आहे.

SIR म्हणजे नेमकं काय?

Special Intensive Revision (SIR) म्हणजे मतदार यादीचे विशेष सखोल पुनरीक्षण. या प्रक्रियेत विद्यमान मतदारांची माहिती तपासली जाते आणि मतदार यादी अधिक अचूक करण्याचा प्रयत्न केला जातो.

बूथ लेव्हल अधिकारी म्हणजेच BLO मतदारांच्या घरी जाऊन पूर्वमुद्रित Enumeration Form देतात. त्यामध्ये नाव, पत्ता आणि इतर मतदारविषयक माहिती तपासली जाते. पात्र मतदारांची नोंद कायम ठेवणे तसेच मृत, स्थलांतरित किंवा दुबार नोंदी ओळखणे हा या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग आहे. महाराष्ट्राच्या अधिकृत SIR माहितीनुसार ही प्रक्रिया मतदार यादी अधिक अचूक, पारदर्शक आणि अद्ययावत करण्यासाठी राबवली जात आहे.

फॉर्म वाटप झाले, पण डिजिटलायझेशनचा वेग कमी

SIR प्रक्रियेत फक्त नागरिकांकडून फॉर्म जमा करून घेणे पुरेसे नसून, त्यातील माहिती डिजिटल पद्धतीने नोंदवणे आणि पुढील पडताळणीसाठी उपलब्ध करून देणे देखील महत्त्वाचे आहे.

मात्र, उपलब्ध वृत्तानुसार अनेक ठिकाणी फॉर्म वितरणाच्या तुलनेत डिजिटलायझेशनची प्रक्रिया मागे असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे अंतिम मुदतीपूर्वी मोठ्या प्रमाणातील कागदपत्रांची डिजिटल नोंदणी पूर्ण करण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर आहे.

मतदारांनी काय करावे?

SIR प्रक्रियेदरम्यान नागरिकांनी आपल्या मतदार नोंदीबाबत विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

• BLO कडून मिळालेला Enumeration Form काळजीपूर्वक तपासावा.
• नाव, पत्ता आणि इतर माहितीमध्ये चूक असल्यास ती दुरुस्त करून घ्यावी.
• आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवावीत.
• भरलेला फॉर्म संबंधित BLOकडे वेळेत जमा करावा.
• आपले नाव मतदार यादीत आहे की नाही, याची पडताळणी करावी.
• कोणतीही अडचण आल्यास संबंधित निवडणूक कार्यालय किंवा BLOशी संपर्क साधावा.

महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या अधिकृत वेबसाइटवर SIRसाठी BLO माहिती, Enumeration Form, FAQs आणि मतदारांचे नाव शोधण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

डिजिटलायझेशन का महत्त्वाचे?

आजच्या काळात मतदार यादीचे डिजिटल रेकॉर्ड अचूक असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मोठ्या प्रमाणात कागदी फॉर्म जमा झाल्यानंतर त्यांची डिजिटल नोंदणी वेळेत न झाल्यास पडताळणीच्या पुढील टप्प्यावर परिणाम होऊ शकतो.

त्यामुळे फॉर्म वाटपाबरोबरच डेटा एंट्री, स्कॅनिंग, मॅपिंग आणि पडताळणीची प्रक्रिया वेगाने पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

विरोधक आणि नागरी संस्थांकडून मुदतवाढीची मागणी

SIR प्रक्रियेच्या वेगाबाबत काही विरोधी पक्ष आणि नागरी संघटनांनी चिंता व्यक्त केली आहे. प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळावा आणि जास्तीत जास्त पात्र मतदारांचा सहभाग सुनिश्चित व्हावा, यासाठी मुदत आणखी वाढवण्याची मागणी करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

त्यांचा मुख्य मुद्दा असा आहे की, प्रक्रिया घाईघाईने पूर्ण करण्यापेक्षा प्रत्येक पात्र मतदाराची माहिती योग्य पद्धतीने पडताळली जाणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

अंतिम मतदार यादी कधी प्रसिद्ध होणार?

SIR प्रक्रियेनंतर दावे आणि हरकतींची प्रक्रिया होणार आहे. भारत निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्रासाठी SIRची अंतिम मुदत १७ ऑगस्टपर्यंत वाढवली असून, त्यानंतरच्या प्रक्रियेनंतर २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध करण्याचे वेळापत्रक देण्यात आले आहे.

त्यामुळे सध्याच्या फॉर्म संकलन आणि डिजिटलायझेशन प्रक्रियेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

नागपूर आणि विदर्भातील मतदारांसाठीही महत्त्वाचे

नागपूरसह विदर्भातील मतदारांनीही आपल्या मतदार नोंदी तपासून घेणे आवश्यक आहे. BLOकडून फॉर्म मिळाला असल्यास तो वेळेत भरून जमा करणे आणि आवश्यक माहिती अचूक असल्याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे.

विशेषतः स्थलांतरित झालेले मतदार, पत्ता बदललेले नागरिक, नव्याने पात्र झालेले मतदार किंवा कुटुंबातील मृत व्यक्तींच्या नोंदींबाबत आवश्यक ती माहिती संबंधित निवडणूक यंत्रणेला देणे गरजेचे आहे.

प्रशासनासमोर आता मोठे आव्हान

१७ ऑगस्टची अंतिम मुदत जवळ येत असताना फॉर्म वितरणासोबत डिजिटलायझेशनला गती देणे हे प्रशासनासाठी सर्वात मोठे आव्हान ठरणार आहे.

SIRचा उद्देश पात्र मतदारांचे नाव वगळणे नसून मतदार यादीतील त्रुटी दूर करून ती अधिक अचूक आणि पारदर्शक बनवणे हा आहे. त्यामुळे प्रशासन, BLO आणि नागरिक या तिन्ही घटकांचा समन्वय या प्रक्रियेत महत्त्वाचा ठरणार आहे.

निष्कर्ष

महाराष्ट्रातील SIR प्रक्रियेला अंतिम टप्प्यात वेग देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. ३६ पैकी १६ जिल्ह्यांत फॉर्म वाटप पूर्ण झाले असले तरी डिजिटलायझेशनचा वेग कमी असल्याने प्रशासनासमोर मोठे आव्हान आहे.

आता उर्वरित दिवसांत फॉर्म संकलन, डिजिटल नोंदणी आणि मतदार माहितीची पडताळणी किती वेगाने पूर्ण होते, याकडे महाराष्ट्रातील नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.