मुंबई : महाराष्ट्रातील मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणानंतर (SIR) प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या प्रारूप मतदार यादीत तब्बल 2 कोटी 6 लाख 88 हजार 487 मतदारांची नावे समाविष्ट झालेली नाहीत. मागील मतदार यादीच्या तुलनेत ही संख्या सुमारे 21.14 टक्के कमी आहे. त्यामुळे राज्यातील राजकीय वर्तुळासह नागरिकांचेही या मोठ्या बदलाकडे लक्ष लागले आहे.
SIR प्रक्रियेपूर्वी महाराष्ट्रात एकूण 9 कोटी 78 लाख 54 हजार 49 मतदार नोंदणीकृत होते. त्यापैकी 7 कोटी 71 लाख 65 हजार 562 मतदारांची नावे नव्या प्रारूप यादीत कायम राहिली आहेत. उर्वरित 2 कोटी 6 लाख 88 हजार 487 मतदारांची नावे सध्या प्रारूप यादीत दिसत नाहीत.
नावे कमी होण्यामागे नेमकी कारणे काय?
निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, SIR प्रक्रियेदरम्यान अनेक मतदारांचे Enumeration Forms उपलब्ध झाले नाहीत. संबंधित मतदार त्यांच्या नोंदणीकृत पत्त्यावर आढळले नाहीत, काही मतदारांनी कायमस्वरूपी स्थलांतर केले आहे, काही मतदारांचा मृत्यू झाला आहे, तर काहींची नावे दुसऱ्या ठिकाणी नोंदली गेली आहेत किंवा एकापेक्षा अधिक वेळा नोंद झाली आहे.
याशिवाय काही मतदारांनी Enumeration Form भरला किंवा जमा केला नसल्यानेही त्यांची नावे प्रारूप यादीत समाविष्ट झालेली नाहीत. त्यामुळे प्रारूप यादीतील ही घट म्हणजे अंतिम मतदार यादीतून एवढ्या संख्येने मतदार कायमचे वगळले गेले आहेत, असा थेट अर्थ काढू नये, असे निवडणूक यंत्रणेने स्पष्ट केले आहे.
पुणे, ठाणे आणि मुंबईत मोठी घट
जिल्हानिहाय आकडेवारी पाहता पुणे, ठाणे आणि मुंबई उपनगर या भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर मतदारांची नावे प्रारूप यादीत समाविष्ट झालेली नाहीत. पुण्यात सुमारे 28.66 लाख, ठाण्यात 28.59 लाख, तर मुंबई उपनगरात सुमारे 26.58 लाख Enumeration Forms उपलब्ध झाले नसल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. नाशिकमध्येही सुमारे 10.27 लाख नावे या प्रक्रियेत प्रभावित झाली आहेत.
मुंबईतील मतदारसंख्येतही मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे. प्रारूप यादीत मुंबईतील मतदारांची संख्या मागील यादीच्या तुलनेत सुमारे 36 लाखांनी कमी झाली आहे.
नागरिकांना दावा-हरकतीची संधी
प्रारूप मतदार यादीत नाव नसलेल्या पात्र नागरिकांना आपले नाव पुन्हा समाविष्ट करण्यासाठी दावा आणि हरकत नोंदवण्याची संधी देण्यात आली आहे. ही प्रक्रिया 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत सुरू राहणार आहे. त्यामुळे ज्या मतदारांचे नाव प्रारूप यादीत आढळत नाही, त्यांनी आपले नाव तपासून आवश्यक ती कार्यवाही करणे महत्त्वाचे आहे.
महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या संकेतस्थळावर प्रारूप मतदार यादी तसेच SIR संदर्भातील माहिती उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. मतदारांना वैयक्तिक तपशीलांच्या आधारे नाव शोधण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे.
अंतिम मतदार यादीकडे लक्ष
SIR नंतरची ही प्रारूप यादी असल्याने पुढील काळात दावा-हरकतींची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर मतदारसंख्येत बदल होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे सध्या समोर आलेली 2 कोटी 6 लाख 88 हजार 487 मतदारांची घट अंतिम आकडा मानता येणार नाही. पात्र मतदारांची नावे पुन्हा समाविष्ट करण्यासाठी निवडणूक आयोगाकडून मिळालेल्या संधीचा नागरिकांनी उपयोग करणे आवश्यक आहे.
या मोठ्या बदलामुळे महाराष्ट्रातील मतदारांनी आपले नाव प्रारूप मतदार यादीत आहे की नाही, हे तपासणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर SIR प्रक्रियेनंतरची अंतिम मतदार यादी कशी राहते, याकडे आता राज्याचे लक्ष लागले आहे.
