गणेशोत्सवातील DJवरून पुण्यात नवा वाद; १४ पर्यावरण संस्थांची पोलिसांकडे मागणी

पुणे | १२ ऑगस्ट २०२६

गणेशोत्सवाची तयारी सुरू होत असतानाच पुण्यात DJच्या मोठ्या आवाजावरून नवा वाद निर्माण झाला आहे. गणेशोत्सवाच्या काळात ध्वनी प्रदूषणाचे नियम अधिक कडकपणे लागू करावेत आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या मंडळांवर तातडीने कारवाई करावी, अशी मागणी पुण्यातील १४ पर्यावरण संस्थांनी पोलीस आयुक्तांकडे केल्याची माहिती समोर आली आहे.

गणेशोत्सव हा पुण्याच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा उत्सव मानला जातो. ढोल-ताशा, मिरवणुका आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे उत्सवाचे वातावरण उत्साहपूर्ण होते. मात्र, मोठ्या आवाजातील DJ आणि ध्वनिक्षेपकांमुळे नागरिकांना होणारा त्रास लक्षात घेता पर्यावरण संस्थांनी आता प्रशासनाकडे ठोस कारवाईची मागणी केली आहे.

मोठ्या आवाजातील DJवर आक्षेप

पर्यावरण संस्थांच्या मते, गणेशोत्सवाच्या काळात अनेक ठिकाणी ध्वनिक्षेपक आणि DJचा आवाज परवानगीच्या मर्यादेपेक्षा अधिक वाढण्याची शक्यता असते. विशेषतः रात्रीच्या वेळेस मोठ्या आवाजात संगीत वाजवल्याने परिसरातील रहिवाशांना त्रास होतो.

वृद्ध नागरिक, लहान मुले, विद्यार्थी तसेच आजारी व्यक्तींना मोठ्या आवाजाचा अधिक त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे गणेशोत्सवाचा उत्साह कायम ठेवताना नागरिकांच्या आरोग्याचा आणि शांततेच्या अधिकाराचाही विचार केला जावा, अशी भूमिका पर्यावरण संस्थांकडून मांडण्यात आली आहे.

१४ पर्यावरण संस्थांची पोलिसांकडे मागणी

पुण्यातील १४ पर्यावरण संस्थांनी पोलीस आयुक्तांकडे निवेदन देऊन गणेशोत्सवाच्या काळात ध्वनी प्रदूषणाच्या नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी करण्याची मागणी केली आहे.

या संस्थांनी प्रशासनाने केवळ नियम जाहीर न करता त्यांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करण्यासाठी विशेष पथके आणि ध्वनी मोजणीची व्यवस्था करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली आहे.

पुण्यात गणेशोत्सवाच्या काळात ध्वनी प्रदूषणाचा प्रश्न यापूर्वीही न्यायालयीन आणि प्रशासकीय पातळीवर चर्चेत आला आहे. २०२५ मध्ये राष्ट्रीय हरित लवादाने पुणे पोलीस आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला गणेशोत्सवादरम्यान ध्वनी प्रदूषणाचे नियम काटेकोरपणे लागू करण्याचे निर्देश दिले होते.

नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कारवाईची मागणी

पर्यावरण संस्थांनी नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या मंडळांवर कारवाई करण्याची मागणी केली आहे. विशेषतः परवानगीपेक्षा अधिक आवाज, निर्धारित वेळेनंतर ध्वनिक्षेपकाचा वापर आणि रहिवासी भागात मोठ्या आवाजातील DJ यावर प्रशासनाने लक्ष ठेवावे, अशी मागणी करण्यात आली आहे.

पुणे शहरात गणेश मंडळांची संख्या मोठी असल्याने प्रत्येक मंडळाच्या ठिकाणी ध्वनी पातळीवर लक्ष ठेवणे हे प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरू शकते. त्यामुळे उत्सव सुरू होण्यापूर्वीच स्पष्ट नियम, तपासणी यंत्रणा आणि तक्रार निवारण व्यवस्था तयार करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

यापूर्वीही ध्वनी प्रदूषणाचा मुद्दा चर्चेत

पुण्यात गणेशोत्सवातील ध्वनी प्रदूषणाचा मुद्दा नवीन नाही. २०२४ मध्ये राष्ट्रीय हरित लवादासमोर दाखल झालेल्या प्रकरणात गणेशोत्सवादरम्यान ध्वनी प्रदूषण वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. त्यावेळी पुणे पोलीस आयुक्तांना संबंधित कार्यवाहीत सहभागी करण्याचे निर्देश देण्यात आले होते.

तसेच पुण्यातील गणेशोत्सवाच्या काळात ध्वनी पातळीवर रिअल-टाइम मॉनिटरिंग आणि सार्वजनिक ठिकाणी ध्वनी पातळीची माहिती प्रदर्शित करण्यासंबंधी निर्देशही देण्यात आले आहेत.

‘उत्सव साजरा करा, पण नियम पाळा’

पर्यावरण संस्थांचा विरोध गणेशोत्सवाला नसून अतिरेकी ध्वनी प्रदूषणाला असल्याचे या मागणीच्या पार्श्वभूमीवर स्पष्ट होते. गणेशोत्सवाची परंपरा, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि मिरवणुका सुरू ठेवताना ध्वनी प्रदूषणामुळे इतर नागरिकांना त्रास होऊ नये, हा यामागचा मुख्य मुद्दा आहे.

ढोल-ताशा पथकांचा पारंपरिक सांस्कृतिक वारसा आणि आधुनिक DJ संस्कृती यातील फरकावरूनही पुण्यात चर्चा होत असते. उत्सवाचा आनंद घेताना पर्यावरण आणि नागरिकांच्या आरोग्याची जबाबदारीही मंडळांनी घ्यावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

प्रशासनासमोर मोठे आव्हान

गणेशोत्सवाच्या काळात पुणे शहरातील अनेक प्रमुख रस्ते, चौक आणि परिसरात मोठ्या प्रमाणात गर्दी होते. त्यात मिरवणुका, मंडप, ध्वनिक्षेपक आणि वाहतुकीची कोंडी यामुळे पोलिसांवर अतिरिक्त ताण येतो.

अशा परिस्थितीत ध्वनी प्रदूषणाच्या तक्रारींवर तातडीने कारवाई करणे प्रशासनासाठी आव्हानात्मक ठरू शकते. त्यामुळे गणेशोत्सवापूर्वीच संबंधित विभागांमध्ये समन्वय साधणे आणि तक्रारींसाठी प्रभावी यंत्रणा उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

नागरिकांच्या आरोग्याचाही विचार आवश्यक

मोठ्या आवाजाचा परिणाम केवळ काही तासांच्या त्रासापुरता मर्यादित राहत नाही. सततचा मोठा आवाज झोप, एकाग्रता आणि मानसिक शांततेवर परिणाम करू शकतो. त्यामुळे उत्सवाच्या काळात ध्वनी प्रदूषणाचा प्रश्न गांभीर्याने घेण्याची गरज आहे.

विशेषतः रुग्णालये, शाळा, महाविद्यालये आणि निवासी भागांच्या आसपास ध्वनी नियमांचे काटेकोर पालन करण्याची मागणी होऊ शकते.

गणेश मंडळांची भूमिका महत्त्वाची

ध्वनी प्रदूषण रोखण्यासाठी केवळ पोलिस किंवा प्रशासनावर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही. गणेश मंडळांनी स्वतःहून ध्वनीची मर्यादा पाळणे, परवानगीच्या वेळेचे पालन करणे आणि नागरिकांच्या तक्रारी गांभीर्याने घेणे आवश्यक आहे.

गणेशोत्सव हा सामाजिक एकतेचा आणि संस्कृतीचा उत्सव असल्याने ‘उत्सवही साजरा करू आणि पर्यावरणाची काळजीही घेऊ’ हा दृष्टिकोन स्वीकारल्यास वाद टाळता येऊ शकतो.

पुढे काय होणार?

१४ पर्यावरण संस्थांच्या मागणीनंतर पुणे पोलिसांकडून ध्वनी प्रदूषणाच्या नियमांची अंमलबजावणी करण्यासाठी कोणत्या उपाययोजना केल्या जातात, याकडे आता लक्ष लागले आहे.

गणेशोत्सव जवळ येत असल्याने आगामी काळात गणेश मंडळांसाठी ध्वनीविषयक नियम, परवानगीची प्रक्रिया, तपासणी आणि कारवाई याबाबत अधिक स्पष्ट सूचना जारी होण्याची शक्यता आहे.

दरम्यान, गणेशोत्सवाचा उत्साह कायम ठेवत ध्वनी प्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी प्रशासन, गणेश मंडळे आणि नागरिकांनी एकत्रितपणे जबाबदारी घेणे आवश्यक आहे.